Jak żyć w świecie, który coraz trudniej zrozumieć i zaakceptować? Emma Ruth Rundle nie udaje, że zna odpowiedź na to pytanie. Na These Killing Times gniew, strach i poczucie bezsilności przybierają formę potężnych, gitarowych kompozycji, przywołujących brzmienia lat 90. To muzyka znacznie głośniejsza od intymnego Engine of Hell, ale niekoniecznie mniej wrażliwa. Kiedy rozmawiałyśmy pięć lat temu, przy okazji premiery poprzedniej płyty, Emma Ruth Rundle opowiadała przede wszystkim o próbach odzyskania samej siebie. Jej muzyka była wówczas niemal nieznośnie intymna — cicha, krucha, wymagająca od słuchacza skupienia i bliskości. Dziś amerykańska artystka wciąż nie ucieka od trudnych emocji, ale coraz częściej kieruje uwagę poza własne doświadczenia. Na These Killing Times osobiste cierpienie ustępuje miejsca gniewowi wobec świata, a samotność — potrzebie wspólnoty. Podczas naszej kolejnej rozmowy szybko okazuje się, że pytania o nowy album są jedynie punktem wyjścia. Rozmawiamy o lęku przed katastrofą klimatyczną, przemocy, religii, odpowiedzialności za innych i o tym, dlaczego tak trudno uwierzyć, że przyszłość może jeszcze przynieść coś dobrego. A także o sąsiadach, dzieleniu się jedzeniem i zaprzyjaźnianiu się z krukami. Bo być może właśnie w tych pozornie drobnych gestach kryje się odpowiedź na to pytanie?

Mam wrażenie, że These Killing Times otwiera trochę inny rodzaj rozmowy — twój punkt ciężkości jakby się przesunął. Jest więcej świata zewnętrznego niż na Engine of Hell, na którym rozprawiałaś się ze swoimi demonami. Czy to oznacza, że doświadczenia z Engine of Hell masz już za sobą?

Nie sądzę, żebym zostawiła tamte doświadczenia za sobą. Nadal są częścią mnie. Ale mam wrażenie, że obecny stan świata domaga się naszej uwagi w inny sposób. No i jestem starsza. Przychodzi taki moment, kiedy coraz mniej chodzi o ciebie samą, a coraz bardziej o to, co dzieje się wokół. Nadal chcę, żeby moja twórczość była autentyczna i zakorzeniona w osobistym doświadczeniu, ale tym razem ta emocjonalna energia jest bardziej gniewna i mocniej skupiona na chwili, w której żyjemy. Żyjemy w antropocenie. Moja uwaga przesunęła się na zewnątrz, choć wszystkie te osobiste emocje nadal we mnie są.

Bardzo podoba mi się to, że kiedy opowiadasz o nowym albumie, często wracasz do poczucia wspólnoty i do tego, jak ważne jest otaczanie się przyjaciółmi. To ciekawe, bo jako społeczeństwo chyba coraz bardziej się od siebie oddalamy, a samotność staje się naprawdę poważnym problemem. Dla mnie samo podjęcie decyzji, żeby być razem i tworzyć coś z innymi ludźmi, zaczyna przypominać wręcz radykalny krok. Też tak to widzisz?

Nie wiem, radykalnym, ale na pewno koniecznym. Siedzenie samemu i doomscrolling tylko podsycają poczucie rozpaczy, bezsilności i beznadziei. Jeśli mamy dalej żyć, to właściwie po co? Wyjście z izolacji potrafi być trudne. Jestem introwertyczką i czasem boję się ludzi. Ale czuję się zdrowo na umyśle, kiedy jestem z przyjaciółmi i robimy coś razem. Sama nie rozwiążę problemu zmian klimatycznych, ale mogę znać swoich sąsiadów. Mogę dzielić się z nimi jedzeniem. Może rzeczywiście jest w tym coś radykalnego… Bo władzy służy zasada dziel i rządź. A my wszyscy siedzimy sami z tym małym panoptikonem w dłoni. Telefon jest złem koniecznym, ale nie chcę już jeździć w trasy sama. Chcę współpracy, koleżeństwa i bycia razem.

Kiedy widziałyśmy się ostatnio, jeździłaś w trasy zupełnie sama. 

Te solowe trasy bardzo dużo mi dały. Muzyka jest właściwie całym moim życiem, więc po tak długim czasie spędzonym samotnie w trasie zaczęło mi brakować ludzi i przebywania z zespołami. Istnieje taki ideał silnej, niezależnej osoby, która wszystko robi sama, a ja poszłam w tę izolację tak daleko, jak tylko się dało. Przechodziłam też wtedy przez bardzo bolesne rozstanie. To sprawiło, że zaczęłam na nowo myśleć zarówno o przekonaniu, że jedna romantyczna relacja powinna zaspokajać wszystkie nasze potrzeby, jak i o idei, że powinniśmy być całkowicie samowystarczalni.

Jesteśmy istotami społecznymi. Czytałam książkę A General Theory of Love, napisaną przez neurobiologów, która mówi o takich rezonujących stanach między ludźmi — o tym, że samo bycie razem naprawdę nas zmienia. Koncerty też mają taką moc. Ta amerykańska idea skrajnego indywidualizmu jest pojebana. Jest fałszywa. Czuję się o wiele lepiej jako część grupy: kiedy działamy razem, śmiejemy się, jemy wspólnie i sobie pomagamy.

Emma Ruth Rundle by Mason Rose

Z kolei ja czytałam, że długotrwała samotność aktywuje te same obszary mózgu, które są związane z bólem fizycznym. To naprawdę niepokojące.

Izolacja jest przecież stosowana jako kara i forma tortury. A jednak żyjemy w modelu, który coraz bardziej przypomina właśnie taki rodzaj odosobnienia. Może to celowe? Chyba powinnam teraz założyć foliową czapeczkę [śmiech]. Ale przeciwieństwem tego są ludzie, którzy się spotykają, rozmawiają, organizują, grają w zespołach i mają wspólny cel.

Chciałabym wrócić do naszej poprzedniej rozmowy i spojrzeć na nowy album przez pryzmat Engine of Hell. Wtedy rozmawiałyśmy o twoim falsecie i mówiłaś, że to tak cichy, kruchy głos, że słuchacz musi w pewnym sensie podejść bliżej, żeby go usłyszeć. Teraz nagrałaś znacznie głośniejszą, mocniejszą płytę. Masz poczucie, że tym razem wyrażasz inny rodzaj wrażliwości?

Engine of Hell było bardzo kruche, ciche i intymne — i właśnie to stanowiło część jego intensywności. These Killing Times jest intensywne w inny sposób. Śpiewam pełną piersią, używam też głosu mieszanego. Są momenty, kiedy myślę o Judas Priest albo próbuję odnaleźć w sobie taki wiedźmi wokal. To niekoniecznie musi być piękne. Może być po prostu fajne, zabawne i wyzwalające. Jest w tym trochę energii starej wiedźmy — przywoływania różnych barw, wcieleń. Tematyka tej płyty wręcz domaga się pełnego głosu. Nadal są na niej kruche, cichsze momenty, ale w tych bardziej hymnicznych, rockowych utworach chciałam sięgnąć po inne sposoby śpiewania.

Mój partner słuchał ze mną These Killing Times i powiedział, że każdy utwór brzmi jak singiel żywcem wyjęty z rockowego radia.

Myślę o tym dokładnie tak samo! Kiedy znajomi pytają mnie, jaką muzykę gram na nowej płycie, odpowiadam: Cóż, to trochę jak słuchanie rockowego radia w latach 90..

W czasie premiery Engine of Hell przechodziłaś przez okres ogromnych zmian. Pamiętam, że mówiłaś wtedy o próbie ponownego nawiązania kontaktu z samą sobą i zrozumienia, kim właściwie jesteś. Pięć lat później — czy jest coś w osobie, którą byłaś w tamtych trudnych latach, co nadal cenisz i czego nie chciałabyś stracić?

Nie chciałabym stracić niczego z tamtego doświadczenia. To było potrzebne i ważne, ale też trudne i pełne bezbronności. Trzeźwość była dużą częścią tego procesu. A trzeźwość to nie tylko abstynencja — to również branie odpowiedzialności za własne działania i za krzywdę, którą się wyrządziło. Nie jestem w tym idealna, ale jest coś wyzwalającego i dającego siłę w tym, że potrafisz przeprosić i uczciwie spojrzeć na własne zachowanie.

Pomogło mi to wyjść z myślenia o sobie wyłącznie jako o ofierze i poczuć, że mam większy wpływ na własne życie. Nie chciałabym ponownie przechodzić przez tamten okres, ale cieszę się, że go doświadczyłam.

Czy przez ten czas zmieniło się twoje rozumienie tego, co właściwie znaczy dbanie o siebie?

Tak. Myślę, że instynktownie uczymy się różnych sposobów chronienia siebie. W moim przypadku jednym z najważniejszych jest izolowanie się. Kiedy mam gorszy okres psychicznie albo z czymś sobie nie radzę, mój pierwszy odruch to odsunąć się od innych ludzi tak daleko, jak tylko się da. Jeśli przeżywasz silną żałobę albo stratę, to jest zrozumiałe. Ale robiłam to już wystarczająco wiele razy, żeby wiedzieć, że na dłuższą metę to nie działa.

Czasem potrzebne jest zrobienie czegoś dokładnie odwrotnego niż podpowiada ci instynkt. Bardzo trudno rozpoznać moment, w którym naprawdę potrzebujesz odpoczynku, a kiedy ten odpoczynek staje się już czymś nieadaptacyjnym i zaczyna pogłębiać pogorszenie stanu psychicznego.

Z wiekiem trochę przypomina to naukę gry na instrumencie — zaczynasz rozpoznawać własne schematy. Czasem dbanie o siebie oznacza dla mnie zmuszenie się do wyjścia do ludzi, zrobienie czegoś dla kogoś albo nauczenie się uczciwego mówienia drugiej osobie o tym, co czuję. To są trudne rzeczy i mogą wydawać się nienaturalne, ale ostatecznie służą mi znacznie bardziej.

Czy odkryłaś w sobie coś, co cię zaskoczyło?

Tak. Szczególnie przez ostatni rok czy dwa, kiedy pracowałam nad tą płytą, przez wiele miesięcy szukałam na zewnątrz kogoś, kto przejmie stery. Miałam poczucie, że potrzebuję potwierdzenia i wsparcia z zewnątrz, żeby w ogóle dalej funkcjonować jako artystka. Potrzebowałam wytwórni, która mnie weźmie pod swoje skrzydła, albo kogoś z silną osobowością, kto przyjdzie i pokieruje tym statkiem.

Tyle że to się po prostu nie wydarzyło. Po rozstaniu z poprzednią wytwórnią nie udało mi się podpisać nowego kontraktu. Odbyłam mnóstwo spotkań, było zainteresowanie, ale ludzie chcieli demówek, co teraz jest bardzo powszechne. To postawiło mnie w sytuacji, w której musiałam zdecydować: Mogę po prostu zrobić to sama. Muszę zrobić to sama. Co jest we mnie takiego, że czuję się niewystarczająco dobra albo zdolna, żeby zrobić coś, co przecież robię już od dwudziestu lat?

Uwielbiam wytwórnie i niektóre z nich są naprawdę świetne. Nie mówię, że powinniśmy się ich pozbyć. Ale musiałam pokonać w sobie to małe, przestraszone dziecko, które mówi: Nie jestem wystarczająco dobra. Nie jestem wystarczająco mądra. Nie dam rady. Nie jestem wystarczająco silna, żeby wystawić się na świat bez kogoś, kto będzie mnie chronił. A potem pomyślałam: O co właściwie chodzi? To tylko muzyka. Nie idę na wojnę. To tylko album. To nie jest fizyka rakietowa. Tworzenie sztuki to akurat rzecz, którą umiem robić.

Przejęcie odpowiedzialności za siebie, swoją karierę i kierunek, w którym chcę iść, zmusiło mnie też do zastanowienia się nad własnymi wartościami. Jeśli mam to robić, to jak chcę to robić? Chcę pracować z ludźmi, którzy są zgodni z moim sposobem myślenia — również politycznie. Znalezienie odpowiednich współpracowników po biznesowej stronie i zobaczenie, że naprawdę potrafię to zrobić, uświadomiło mi, że jako jednostki jednak mamy pewien wpływ. To strach nas zatrzymuje.

To naprawdę mnie zmieniło. Dziś dużo łatwiej przychodzi mi mówienie, czego chcę, czego nie chcę, i prowadzenie szczerych rozmów z ludźmi. Kiedy byłam młodsza, bardzo często próbowałam wszystkich zadowalać. Teraz widzę, że możemy po prostu mówić sobie rzeczy wprost i że to tak naprawdę jest bardzo pełne szacunku.



Rozumiem to doskonale. Sama czasem mam z tym podobny problem. Są momenty, kiedy dużo łatwiej przychodzi mi powiedzenie wprost, co myślę, ale innym razem mam wręcz poczucie, że powinnam przepraszać za samo swoje istnienie. 

Myślę, że część tego bierze się z tego, jak od najmłodszych lat jesteśmy socjalizowane jako kobiety. Uczy się nas, że właśnie tak powinnyśmy się zachowywać. A wychodzenie z tego schematu nie oznacza przecież, że mamy chodzić dookoła i mówić wszystkim: Pierdol się. Chodzi raczej o to, żeby być w porządku wobec innych i być dobrym człowiekiem, ale jednocześnie nie pozwalać sobą pomiatać.

Wspomniałaś już kilka razy o swoich sąsiadach. Zaprzyjaźnienie się z tymi ludźmi było dla ciebie całkiem formatywnym wydarzeniem.

Mieszkam teraz we wschodniej części Portland, na czymś w rodzaju przedmieścia, i to bardzo różnorodna kulturowo okolica. Wokół mnie mieszkają ludzie z całego świata. Punktem zwrotnym byli moi sąsiedzi zza płotu. Są z Ukrainy i niezbyt dobrze mówią po angielsku, ale kiedy się wprowadziłam, po prostu zaczęli przychodzić i pomagać mi w różnych rzeczach.

Któregoś razu zobaczyli przez płot, jak męczę się z budowaniem drewnianego ogrodzenia i wylewaniem betonu zimą. Sąsiad po prostu przyszedł i zaczął mi pomagać. Pomyślałam: To jest takie dziwne. Co tu się właściwie dzieje? A potem: Jakie to jest fajne. Powoli zaczęłam rozmawiać z sąsiadami, mówić im cześć, przedstawiać się. Mieszkam tu już cztery lata. Mam numery telefonów do sąsiadów. Kiedy mają za dużo malin czy innych rzeczy z ogrodu, przynoszą mi jedzenie.

Na początku myślałam: Co ja mam teraz zrobić? A potem zrozumiałam, że to wcale nie musi być nic wielkiego. To może być zupełnie swobodne. Ja też mogę tak robić. Nie muszę prowadzić z nimi wielkich rozmów ani wiedzieć wszystkiego o ich życiu. Mam bardzo obficie owocującą śliwę, więc mój przyjaciel John i ja chodziliśmy po okolicy, rozdając sąsiadom torby ze śliwkami albo zostawiając je pod drzwiami. Bardzo to lubię. To nie jest żadna komuna ani hipisowska utopia. Po prostu dorastając w Los Angeles, nigdy nie miałam z czymś takim styczności.

Wróćmy do These Killing Times. Wspominałaś, że ważnym punktem odniesienia było Siamese Dream The Smashing Pumpkins; szczególnie sposób, w jaki ta płyta zamienia lęk i napięcie w coś energetycznego. Czy podczas nagrywania był taki moment, kiedy po prostu poczułaś czystą radość z grania głośnej muzyki?

Zdecydowanie. Szczególnie kiedy mój przyjaciel Nick Reinhart przyszedł i zagrał tę solówkę w Human Kindness. Jess, Troy i ja mieliśmy już nagrane wszystkie podstawowe ścieżki. Ja dograłam swoje partie gitarowe, ale cały czas czułam, że czegoś tam brakuje. A potem on zagrał tę niesamowitą solówkę i wszyscy po prostu… Ja dosłownie stałam i robiłam: Aaaah! To było fantastyczne.



Powerless miało wcześniej zupełnie inny tytuł: Noam Chomsky Is Dead to Me, który, swoją drogą, był świetny. Możesz opowiedzieć trochę więcej o tym, skąd się wziął?

Napisałam ten utwór po tym, jak… właściwie niezbyt dużo mówiłam w wywiadach o całej sprawie Epsteina w kontekście tej płyty. Dorastając, idealizowałam Noama Chomsky’ego. Naprawdę uważałam go za genialnego człowieka, który próbuje rozmontowywać mechanizmy władzy poprzez analizowanie mediów, prasy i całej tej struktury.

A potem zobaczyłam, że nie tylko spotykał się z Epsteinem, ale też wypowiadał się z uznaniem o Woodym Allenie… Byłam zdruzgotana. Naprawdę potwornie smutna. Dla mnie symbolizowało to jakiś absurdalny poziom zepsucia. Czułam ogromne rozczarowanie, które chyba łączyło się też z głębokim smutkiem i rozczarowaniem związanym z innymi rzeczami w moim życiu.

To był ostatni utwór, jaki napisałam na tę płytę. Pomysł pojawił się bardzo szybko i początkowo w ogóle nie zamierzałam go na niej umieszczać. Wysłałam go jednak mojemu przyjacielowi Johnowi, a on powiedział: Moja droga, musisz to nagrać. Tak więc zrobiłam.

Ponieważ był to ostatni utwór, który napisałam, i pojawił się właśnie w kontekście tej historii, chyba wtedy w pełni dotarło do mnie, jak bardzo… ludzie u władzy są po prostu pojebani. Władza ostatecznie deprawuje. Pieniądze deprawują. Prawdziwym konfliktem jest konflikt klasowy. Dużo myślałam też wtedy o historii Johna Henry’ego, która jest tutaj ludową opowieścią. I w pewnym sensie właśnie ten utwór zebrał wszystkie tematy płyty w jedną całość.

Właściwie czytam teraz książkę właśnie na ten temat — Monsters: What Do We Do with Great Art by Bad People? Claire Dederer. Autorka próbuje znaleźć odpowiedź na to pytanie. Nie jest łatwo. 

Sama czytam teraz książkę zatytułowaną We Will Not Cancel Us and Other Dreams of Transformative Justice. Jeszcze jej nie skończyłam, ale dużo mówi o ruchach abolicjonistycznych i aktywistycznych oraz o tym, jak radzimy sobie z wyrządzoną krzywdą. Dam ci przykład. Cesar Chavez był działaczem związkowym w Stanach Zjednoczonych, który zrobił bardzo dużo dla pracowników migracyjnych. Ale później wyszło na jaw, że sam również krzywdził ludzi. W niemal każdym mieście znajdziesz ulicę nazwaną jego imieniem, a tutaj, w Portland, jego nazwisko właśnie zostało usunięte z nazwy jednej z nich.

Ta książka stawia pytanie: jak sobie z czymś takim radzić, nie sięgając jednocześnie po logikę kary, więzienia i represji wobec ludzi, którzy wyrządzili krzywdę? Jak mógłby wyglądać kolejny krok — taki, który pozwalałby coś naprawić? Jeszcze nie skończyłam tej książki i nie chcę wypowiadać się za jej autorkę, ale skłania mnie ona do zastanowienia się, co się stanie, jeśli będziemy po prostu wyrzucać ze wspólnoty każdą osobę, która kogoś skrzywdziła. To również może prowadzić w bardzo niepokojące miejsce.

I chcę powiedzieć to bardzo jasno: Nie chcę gwałcicieli na scenie. Nie chcę drapieżców na swoich koncertach. Nigdy nie chciałabym przyjąć do zespołu ani postawić na scenie, w pozycji dającej władzę, osoby, co do której pojawiłoby się choćby podejrzenie, że mogłaby uzyskać dostęp do ludzi szczególnie narażonych na krzywdę. Ale na poziomie filozoficznym interesuje mnie otwarcie rozmowy o tym, czy rehabilitacja jest możliwa.

Emma Ruth Rundle by Mason Rose

Myślę, że to fascynujący i niesamowicie skomplikowany temat. Każdy ma inne granice i może zupełnie inaczej postrzegać tę samą sytuację — i wydaje mi się, że ludzie mają do tego prawo. Jednocześnie nieufnie podchodzę do internetowych sądów, które potrafią bardzo szybko kogoś skazać. Życie jest pełne niuansów. Nie wszystko, co przeczytasz, ostatecznie okazuje się prawdą, a czasem poznajesz tylko perspektywę jednej osoby. To też mnie przeraża — bo coś takiego może zniszczyć komuś życie. I co wtedy zrobimy?

Internet jest bardzo niestabilnym i gwałtownym miejscem. W tej książce pojawia się bardzo niepokojąca obserwacja: ktoś może zostać scancelowany, bo jakaś zamknięta grupa ludzi go nie lubi, ktoś inny rzeczywiście mógł zrobić komuś krzywdę, a jeszcze inna osoba mogła dopuścić się czegoś potwornego — a rezultat wszystkich tych zupełnie różnych przypadków cancelowania może być dokładnie taki sam. Zostaje bardzo niewiele przestrzeni na zmianę zachowania i naprawę.

Myślę, że u podstaw problemu leży brak jakiegoś fundamentalnego przekonania, że wszystkim ludziom należą się równe prawa, autonomia i szacunek. To powinno być czymś głęboko zakorzenionym. Narzucanie innym swojej woli jest dla mnie samym rdzeniem zła — szczególnie jeśli robisz to dla własnej korzyści.

Mówię o tym wszystkim również dlatego, że cały czas próbuję przyglądać się swojemu najbardziej pierwotnemu, gwałtownemu instynktowi i próbuję go przezwyciężać — a tym instynktem jest ścinanie ludziom głów. Szczególnie mężczyznom. Mam w sobie pragnienie brutalnej zemsty na mężczyznach, którzy krzywdzą bezbronnych ludzi.

I właśnie dlatego czuję, że mam pewnego rodzaju misję, żeby zastanawiać się nad tym, jaki sposób działania najskuteczniej pozwala zachować godność i integralność każdego człowieka. Nie jestem filozofką — jestem po prostu babką, która gra na gitarze. Ale bardzo dużo o tym myślę. Bo gdybym po prostu pozwoliła temu wewnętrznemu zwierzęciu zerwać się ze smyczy, biegałabym z karabinem maszynowym tam, gdzie oni wszyscy się zbierają, i żegnałabym się ze wszystkimi.

Opisywałaś God’s Picture jako jeden z centralnych utworów tej płyty, a religijna symbolika odgrywa w nim bardzo ważną rolę. Nie jesteś osobą religijną, prawda?

 Nie.

Ja też nie, ale fascynuje mnie religijna symbolika. Uwielbiam kościoły, malarstwo — cały ten wizualny świat. Zastanawiasz się czasem, dlaczego nawet osoby niewierzące mogą czuć do niego tak silne przyciąganie?

Myślę, że szczególnie chrześcijaństwo jest po prostu… tłem całej naszej zachodniej cywilizacji i społeczeństwa. Bardzo wiele naszych idei i zasad społecznych się na nim opiera. To mitologia. My, ludzie, kochamy opowieści i potrzebujemy ich, żeby umieszczać własne doświadczenia w jakimś szerszym kontekście. To po prostu część ludzkiej natury, prawda? Chrześcijaństwo daje nam coś takiego na ogromną skalę i w zachodnim świecie dotyka właściwie każdego z nas, po prostu dlatego, że jest wszędzie obecne. To fakt. A teraz nabiera szczególnej mocy ze względu na rosnący tutaj chrześcijański nacjonalizm.

W miejscach takich jak kościoły też odczuwam zachwyt i coś w rodzaju boskiego majestatu. One są przecież projektowane właśnie po to, żeby wywoływać takie uczucia. Pogłos to jednocześnie kościół i efekt gitarowy. Przestrzeń, coś większego od ciebie — ten ogrom i piękno po prostu coś z nami robią. Podobnie jest, kiedy patrzę na ten stary dąb w moim ogrodzie. Czuję się wtedy bardzo mała, a jednocześnie częścią czegoś większego. Z tego, co rozumiem, to też jest po prostu element ludzkiego doświadczenia. A chrześcijaństwo jest najbardziej dostępną strukturą, za pomocą której możemy nadać ramy takim myślom i odczuciom.

Ale w God’s Picture jest też trochę satyry, kiedy śpiewam: God’s got a picture of the whole world burning. Myślę wtedy o boskim prawie królów do sprawowania władzy — o przekonaniu, że ludzie znajdujący się u władzy i podejmujący decyzje naprawdę wierzą, że kieruje nimi Bóg. Dla mnie to jest szaleństwo i urojenie. Bo jak można dalej brnąć w to wszystko, widząc to, co już się dzieje? Los Angeles płonęło ze wszystkich stron. Wielu moich znajomych musiało się ewakuować. Spłonęły domy ludzi, których znam. To była katastrofa. I przecież nie dzieje się to tylko tutaj — to dzieje się na całym świecie.

Jak więc można zajmować pozycję władzy i jednocześnie wprowadzać kolejne rozwiązania prawne wspierające dalsze spalanie paliw kopalnych, skoro wiemy, że prowadzi to do załamania klimatu? Jednym z możliwych wyjaśnień jest to, że ci ludzie myślą: Taka jest wola Boga. Wolą Boga jest, żebyśmy spalili całą Ziemię. Istnieje ta wizja Sądu Ostatecznego — ta kompletnie absurdalna idea, że w jakiś sposób sami tworzą apokaliptyczny scenariusz, który pasuje do ich religijnych przekonań. Ale przede wszystkim sprowadza się to do myśli, że ludzie sprawujący władzę, wspierani przez chrześcijański nacjonalizm, mogą uważać, że właśnie taki jest obraz Boga.



Skoro już mówimy o God’s Picture, musimy porozmawiać o wizualnej stronie tego albumu. Oglądałam ten teledysk w kółko — jest piękny i niesamowicie pomysłowy. Jak narodziła się ta koncepcja i z kim przy niej współpracowałaś?

To była pierwsza rzecz wizualna, jaką stworzyłam do tej płyty, miałam mnóstwo pomysłów inspirowanych tekstem. Chciałam umieścić te postacie w innej epoce — stworzyć coś w rodzaju mieszanki różnych historycznych europejskich estetyk. Świetnie się bawiłam, budując wszystkie scenografie. To był dla mnie dobry sposób, żeby na chwilę wyjść z myślenia o tych ciężkich tematach i z siedzenia samotnie po kilka godzin dziennie z gitarą, bo od tego naprawdę można zwariować.

Robienie tych gór ze śmieci i papieru, malowanie teł i scenografii, planowanie kostiumów, wymyślanie postaci — to wszystko było naprawdę świetną zabawą. Główna postać, która otwiera teledysk, jest luźno inspirowana postacią z epoki elżbietańskiej. Jest bardzo złowieszcza i jakby rozkoszuje się tym całym przepychem i chciwością — tym nadmiarem, czarnymi zębami — i uśmiecha się, śpiewając te słowa.

Uwielbiam kino i efekty praktyczne — rzeczy z lat 80., twórczość Jima Hensona. Kocham fantasy i baśnie i wydaje mi się, że to też bardzo przystępne formy do uprawiania satyry i opowiadania o tym, co dzieje się obecnie, bez konieczności mówienia o wszystkim wprost i zbyt dosłownie. Dla mnie była to też okazja, żeby trochę się pobawić, również płcią i genderem. Nie mam już nikogo, kto mówiłby mi, że nie mogę tego robić, a uważam, że to ważne i po prostu daje frajdę.

Moją główną osobą do współpracy przy warstwie wizualnej tej płyty — zdjęciach i właściwie wszystkim innym — jest mój najlepszy przyjaciel Mason Rose, który fotografuje przede wszystkim queerowe środowisko tutaj, na miejscu. Chciałam też wciągnąć w to wszystkich moich przyjaciół, wszystkich znajomych artystów. Blake Armstrong, z którym przyjaźnię się od bardzo dawna, jest makijażystą i malarzem. Pracował przy tym teledysku i zagrał w nim goblina. To było naprawdę świetne.

Mówiłaś, że chciałabyś, żeby ta płyta dawała ludziom poczucie, że wciąż jest jakaś nadzieja, że nadal możemy coś zrobić. Ale naprawdę w to wierzysz? Bo ja osobiście mam ogromny problem z uwierzeniem, że jeszcze może być lepiej.

Kiedy tak mówisz, który problem wydaje ci się najbardziej przytłaczający?

Zmiany klimatu. Dosłownie koniec świata.

Szczególnie po tym komunikacie ONZ sprzed kilku tygodni.

Tak. Mam wrażenie, że nie da się już nic z tym zrobić. I to jest przerażające.

Potrzebujemy ludzi u władzy, którzy zmienią prawo i że jako jednostki nie mamy zbyt wielkiej siły. Ale są rzeczy, które możemy robić na małą skalę. Istnieje nieskończona lista rzeczy, które możemy robić jako jednostki choćby w ramach podstawowej odpowiedzialności, nie rezygnując przy tym nawet z aż tak dużej wygody. Nie potrzebujemy za każdym razem nowych rzeczy, co sezon.

Boże, naprawdę nie mieści mi się to w głowie. Gdybym mogła poprosić ludzi o zrobienie jednej rzeczy, powiedziałabym: proszę, zrezygnujcie z Amazona. To najprostsza rzecz, od której można zacząć. Filmy czy seriale, które chcecie oglądać, można znaleźć gdzie indziej. Odkryłam, że biblioteka ma świetne filmy. Ma nawet własny serwis streamingowy. I jest za darmo. Ale czy wierzę, że nadal jest nadzieja? Na pewnym poziomie tak. Na innym — nie. Każdego dnia czuję to inaczej.

Jeśli chodzi o klimat, zgadzam się, że to najbardziej druzgocąca rzecz, o jakiej można myśleć, bo dochodzimy do momentu, w którym nie da się już temu zaprzeczać. Upały tego lata, nagrania z Nepalu, pożary… Ciekawe było też obserwowanie, jak Wielka Brytania w tym roku kompletnie wyschła i wszędzie wybuchały pożary. To już tu jest, ludzie. To się dzieje. To nie jest moja dziedzina, ale myślę o jednym: jaka właściwie jest alternatywa? Jeśli się temu poddamy i zaakceptujemy, że właśnie taka przyszłość czeka wszystkich ludzi na Ziemi, to po co w ogóle pracujemy? Po co robimy cokolwiek?

Co powinniśmy zrobić? Myślę, że między innymi o to pyta ta płyta i dlatego kończę ją pytaniem: What will we live for beyond the valley of the shadow of the fear of all men? Jakie rzeczy są dla nas naprawdę wartościowe poza naszym bezpośrednim doświadczeniem przyjemności?

Emma Ruth Rundle by Emma wondra

Nie mam dzieci, ale moja przyjaciółka niedawno urodziła. Właściwie nic nie wiedziałam o niemowlętach, ale zaczęłam je odwiedzać, brać dziecko na ręce i mu śpiewać. Wypełnia mnie wtedy bardzo głębokie poczucie odpowiedzialności za to niewinne życie. Uświadomiło mi to też, jak bardzo cały świat stoi na głowie. Gdyby nasze prawa koncentrowały się na dobrostanie ludzi, którzy będą żyli w przyszłości, żylibyśmy w zupełnie innym świecie.

Nie wiem, co zrobimy. Ale właśnie dlatego dobrze jest łączyć się z innymi ludźmi i pamiętać, że jako ludzie mamy różne umiejętności i różne obszary, w których możemy coś zrobić. My działamy w świecie muzyki. Myślę więc, że warto skupiać się na łączeniu ludzi, którzy interesują się muzyką i chodzą na koncerty, oraz podtrzymywaniu tej więzi w duchu czegoś w rodzaju anarchistyczno-punkowego etosu — trzymaniu kapitalizmu możliwie jak najdalej od tego wszystkiego, żeby koncert nie sprowadzał się wyłącznie do kupienia kolejnego produktu w postaci doświadczenia.

Koncert to okazja, żeby zobaczyć ludzi, zaprzyjaźnić się z nimi, spędzić razem czas. Może coś z tego wyrośnie. Chodzi o przemyślenie na nowo tego, jak żyjemy jako jednostki, a później przeniesienie tego na grupy i wspólnoty. Bo jaka jest alternatywa? Zmagam się z myślami samobójczymi i czasem mam ochotę po prostu skoczyć z mostu. Nie robię tego przede wszystkim dlatego, że wiem, że zniszczyłoby to życie mojej siostry. I w niektóre dni taki powód wystarcza. Jeśli mamy dalej żyć, potrzebujemy jakiegoś powodu i jakiegoś sposobu, żeby to robić, bo sama przyjemność nie wystarcza. Przynajmniej mnie. Pieniądze też nie są odpowiedzią. Naprawdę nie wiem, co musiałoby się wydarzyć. A ty jak myślisz, co powinniśmy zrobić?

O boże, nie wiem. To pewnie trochę egoistyczne, ale mam po prostu nadzieję, że kiedy świat naprawdę zacznie się rozpadać, mnie już tu nie będzie. Nie chcę oglądać ludzi walczących o wodę. Decyzja, żeby nie mieć dzieci, była w moim przypadku świadoma, a stan świata jest jednym z głównych powodów, dla których ich nie chcę. I nie chodzi tylko o środowisko. Przeraża mnie to, co dzieje się w internecie, to, co dzieje się ze sztuczną inteligencją, wszystkie te fałszywe treści, rosnąca popularność ruchów prawicowych… Gdybym miała dziecko, chyba oszalałabym, próbując je przed tym wszystkim ochronić.

Tak. Absolutnie. Mam tak samo.

Więc niestety nie mam odpowiedzi. Mam tylko nadzieję, że w życiu nadal zostanie nam trochę dobrych rzeczy. Nie jesteśmy już takie młode, więc…

Wiem. Też czasem o tym myślę — że umrzemy.

No właśnie.

Ale zostanie mnóstwo ludzi, którzy nie umrą. To jest nasz problem. I właśnie takiej zmiany myślenia potrzebujemy jako społeczeństwo. Na przykład ta starsza kobieta, która idzie ulicą i męczy się z siatkami z zakupami, bo ma 75 lat i jest sama. Kiedyś mogłabym na nią spojrzeć i pomyśleć: każdy zajmuje się swoim życiem. A teraz myślę: Nie. To jest mój problem. Ta kobieta jest w tej chwili moim problemem. Po prostu bądźmy dla siebie dobrzy. Traktujmy się dobrze, póki tu jesteśmy. Spróbujmy zrobić dla kogoś coś dobrego. Nie wiem. Boję się.

Wiem, co masz na myśli. Może zakończmy czymś trochę bardziej podnoszącym na duchu? Co jest teraz w twoim życiu czymś naprawdę pięknym?

Okej. Opowiem ci o krukach w moim ogrodzie. Przylatują codziennie i siadają na tym wielkim dębie. Kiedy pierwszy raz wprowadziłam się do tego domu, czasem nurkowały w moją stronę, jakby chciały mnie zaatakować. Aż któregoś dnia pomyślałam, że przecież mogę się z nimi zaprzyjaźnić. Zaczęłam je dokarmiać, wystawiając jedzenie wtedy, kiedy sama byłam w ogrodzie. Śpiewałam im i do nich mówiłam. Zostawiałam im też wodę.

Robię to codziennie, kiedy jestem w domu, już od mniej więcej trzech lat. Nigdy nie próbuję ich do siebie przywoływać ani sprawiać, żeby na mnie siadały czy coś takiego. Ale teraz, kiedy wychodzę do ogrodu i je wołam, przylatują na drzewo. Czasem siedzimy tam razem z krukami przez kilka godzin i po prostu spędzamy ze sobą czas.

Mam bardzo silne poczucie, że to jest taki mały, ale piękny przykład tego, co człowiek potrafi zrobić. Mamy wszystkie te niesamowite zdolności — sposób, w jaki myślimy, rzeczy, które potrafimy robić — i możemy wykorzystywać je do opiekowania się stworzeniami wokół nas, nie oczekując od nich niczego poza ich obecnością i tym, żeby było im dobrze.To jest naprawdę piękne.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *